CUKRZYCA CIĄŻOWA

CUKRZYCA A CIĄŻA

Autor: Małgorzata Mizgier

Co to jest cukrzyca ciążowa?

Cukrzyca to choroba charakteryzująca się podwyższonym poziomem cukru (glukozy) we krwi, wynikającym z nieprawidłowego wydzielania i/lub działania insuliny (hormonu produkowanego przez trzustkę).

U ciężarnych z cukrzycą wyróżnia się: cukrzycą ciążową, stanowiącą ok. 90% wszystkich przypadków cukrzycy występującej podczas ciąży (GDM-gestational diabetes mellitus), którą określa się różnego stopnia zaburzenia tolerancji węglowodanów lub cukrzycę rozwijającą się lub po raz pierwszy rozpoznaną podczas ciąży oraz cukrzycę przedciażową (PGDM, pregestational diabetes mellitus) – gdy kobieta chorująca na cukrzycę typu 1, 2 lub inne typy cukrzycy) jest w ciąży.

Przyczyny

Cukrzyca ciążowa pojawia się najczęściej u kobiet, u których stwierdzono następujące czynniki ryzyka: występowanie cukrzycy typu 2 wśród krewnych I stopnia, nadwaga lub otyłość, wiek powyżej 35 lat, zespół policystycznych jajników, nadciśnienie tętnicze przed ciążą, przebycie ciąży z cukrzycą, urodzenie więcej niż dwojga dzieci, urodzenie dziecka o masie ciała powyżej 4 kg, dziecka z wadą rozwojową, zgony wewnątrzmaciczne w wywiadzie. Cukrzycę ciążową stwierdza się jednak także u kobiet u których nie wystąpił żaden z wymieniowych wyżej czynników. Badania z ostatnich lat wskazują, że jej występowanie może być także związane z wpływem czynników środowiskowych takich jak nieprawidłowe nawyki żywieniowe oraz brak aktywności fizycznej. W ostatnich latach obserwuje się tendencję wzrostową występowania cukrzycy ciążowej, co może być związane z obserwowaną zmianą stylu życia.

Zagrożenia

Nieleczona cukrzyca ciążowa zwiększa ryzyko urodzenia dziecka o zbyt dużej masie ciała (makrosomia płodu). Przyjście na świat dużego dziecka wiąże się z trudnościami w czasie porodu, najczęściej z koniecznością cięcia cesarskiego. Ponadto noworodki matek obciążonych cukrzycą ciążową częściej rodzą się przedwcześnie oraz z niską masą urodzeniową. Dodatkowym problemem jest niedojrzałość płodu (niedorozwój narządów, np. niewydolność oddechowa), niedocukrzenie u noworodka po porodzie (hipoglikemia). Odległymi powikłaniami niewyrównanej cukrzycy podczas ciąży mogą być  pojawiające się zaburzenia w rozwoju psychoruchowym dzieci, otyłość, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze w przyszłości.

Zapobieganie

Aby zapobiec lub zmniejszyć ryzyko wystąpienia powyższych  powikłań,  należy dbać o prawidłowy poziom glikemii (poziom cukru) we krwi podczas przebiegu ciąży. Konieczne jest zatem  niezwłocznie po stwierdzeniu cukrzycy ciążowej wprowadzenie odpowiedniej diety, najlepiej z pomocą specjalisty w zakresie dietetyki, który dysponuje szczegółową wiedzą na temat składu produktów spożywczych oraz racjonalnego komponowania posiłków. Indywidualnie dostosowana „dieta cukrzycowa” dla kobiet w ciąży w większości przypadków pozwala utrzymywać prawidłowy poziom glukozy we krwi przez cały okres ciąży. Bardzo ważnym elementem  leczenia jest samokontrola stężenia glukozy  wykonywana za pomocą glukometru. W przypadku gdy po wprowadzeniu odpowiedniej diety,  nie udaje się uzyskać prawidłowego „poziomu cukru”, konieczne jest oprócz diety włączenie insulinoterapii. Ponadto pomocna w utrzymaniu prawidłowego stężenia glukozy we krwi oraz prawidłowego przyrostu  masy ciała podczas ciąży jest aktywność fizyczna (warunkiem jej podjęcia jest brak przeciwskazań lekarskich) wykonywana pod opieką wykwalifikowanego instruktora.

Piśmiennictwo:

1.Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2015. Diabetologia Kliniczna, tom4, Supl. A/2015

2.Bręborowicz GH red., Ciąża wysokiego ryzyka. Ośrodek Wydawnictw Naukowych, Poznan 2010

3.Otto-Buczkowska E, Cukrzyca w populacji wieku rozwojowego. Cornetis Sp. z o.o., Wrocław 2009

4.Sieradzki J red., Cukrzyca tom II, Via Medica, Gdansk 2007

 

CZY AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MOŻE ZMNIEJSZAĆ RYZYKO CUKRZYCY CIĄŻOWEJ?

Autor: Małgorzata Mizgier

Jak donoszą badania z ostatnich lat, aktywność fizyczna wykonywana zarówno przed ciążą jak i podczas ciąży obniża ryzyko rozwoju cukrzycy ciążowej.

Wyniki badań amerykańskich naukowców wskazują, że w grupie  kobiet ciężarnych uprawiających rekreacyjną aktywność ruchową podczas pierwszych 20 tygodni ciąży ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej było mniejsze o ok. 50% w porównaniu z grupą ciężarnych nieaktywnych ruchowo [1,2]. Ryzyko wystąpienia cukrzycy było jeszcze mniejsze u kobiet, które dodatkowo ćwiczyły w okresie przedciążowym. Podobne wyniki uzyskano w innym badaniu przeprowadzonym  z udziałem 1805 kobiet [3]. Autorzy cytowanej pracy zebrali ponadto dane odnośnie poziomu aktywności fizycznej z okresu 12 miesięcy przed zajściem w ciążę. Okazało się, że poświęcanie 2 godzin dziennie na regularny spacer zarówno przed jak i podczas ciąży wiąże się z redukcją wystąpienia zaburzeń tolerancji glukozy i cukrzycy ciążowej (GDM-gestational diabetes mellitus). Jak wynika z badań umiarkowana aktywność fizyczna wykonywana podczas ciąży redukuje powyższe ryzyko. Ryzyko zdiagnozowania cukrzycy ciążowej oraz zaburzeń tolerancji glukozy szczególnie różniło się pomiędzy grupami kobiet, które uprawiały sport intensywnie podczas 12 miesięcy przed zajściem w ciążę a tymi, które nie brały udziału w powyższej aktywności fizycznej. Efekt ten był szczególnie widoczny w grupie pierworódek.

Dowiedziono, że aktywność fizyczna (niezależnie od jej intensywności) wykonywana podczas 12 miesięcy przed zajściem w ciążę, redukuje ryzyko cukrzycy ciążowej nie tylko u kobiet z nadwagą i otyłością, co jest związane z wpływem ćwiczeń fizycznych na redukcję masy ciała, ale także u kobiet z prawidłową masą ciała [3,4,2].

Wzrost masy ciała przed ciążą a występowanie cukrzycy w ciąży?

W ostatnich latach obserwuje się zarówno wzrost nadwagi i otyłości jak i występowania cukrzycy ciążowej. Jak dowodzą badania przyrost masy ciała o 1,1 kg do 2,2 kg na rok w okresie 5 lat przed zajściem w ciążę, w szczególności w grupie kobiet o prawidłowej wyjściowej masie ciała, może w niewielkim stopniu przyczyniać się do wystąpienia cukrzycy w ciąży. Natomiast wzrost masy ciała o 2,3 kg do 10 kg rocznie, aż 2,5 krotnie podnosi ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej, w stosunku do grupy kobiet o stabilnej masie ciała [5].

Warto ćwiczyć przed i w czasie ciąży…

Każda forma aktywności fizycznej, a w szczególności intensywna aktywność fizyczna w okresie prekoncepcyjnym oraz przynajmniej lekka do umiarkowanej podczas ciąży, ma wpływ na redukcję występowania zarówno nietolerancji glukozy jak i cukrzycy ciążowej. Zatem jeśli nie istnieją ku temu przeciwwskazania położnicze, kobiety które zamierzają zostać matkami jak i już będące w ciąży powinny ćwiczyć  w wymiarze przynajmniej 30 minut dziennie.  Tym bardziej, że aktywność fizyczna oczywiście w połączeniu z odpowiednio zbilansowaną dietą służy zachowaniu prawidłowej masy ciała, co ma także znaczenie w profilaktyce występowania cukrzycy ciążowej.

Piśmiennictwo:

1. Dempsey J.C., Butler C.L., Williams M.A.: No need for a pregnant pause: physical activity may reduce the occurrence of gestational diabetes mellitus and preeclampsia. Exerc. Sport Sci Rev. 2005, 33, 141-149

2. Dempsey J.C., Butler C.L., Sorensen T.K. et al.: A case-control study of maternal recreational physical activity and risk of gestational diabetes mellitus. Diabetes Res. Clin. Pract. 2004 Nov., 66(2), 203-215.

3. Oken E., Ning Y., Rifas-Shiman S.L. et  al. : Associations of physical activity and inactivity before and during pregnancy with glucose tolerance. Obstet. Gynecol. 2006, 108, 1200-1207

4. Zhang C., Solomon C.G., Manson J.E. et al. : A prospective study of pregravid physical activity and sedentary behaviors in relation to the risk for gestational diabetes mellitus. Arch. Intern. Med/vol 166, mar 13, 2006

5. Hedderson M.M., Williams M.A., Holt V.L. et al. : Body Mass Index and weight gain prior to pregnancy and risk of gestational diabetes mellitus. Am. J. Obstet. Gynecol. 2008, 198 (4), 409. el – 409. e7. Doi: 10.1016/j. ajog. 2007.09.028

Dobry dietetyk z Poznania – zapraszamy.